Anemia (bogata w żelazo) - Dieta - Wiesz Co Jesz!

Anemia (bogata w żelazo)

O CHOROBIE/DIECIE:

O anemii mówi się wówczas, gdy liczba czerwonych krwinek lub zawartej w nich hemoglobiny ulega obniżeniu poniżej normy. Wyróżnia się kilka rodzajów anemii, jednak najczęściej spotyka się niedokrwistość (anemię) spowodowaną niedoborem żelaza. Inne typy anemii wiązać się mogą z niedoborem witaminy B12 lub kwasu foliowego. Do anemii może dojść wskutek przewlekłych krwawień (np. obfitych miesiączek), zwiększonego zapotrzebowania na żelazo (np. przy zaburzeniach jego wchłaniania), także diety głodówkowe czy ubogie w żelazo stwarzają ryzyko rozwoju anemii.
Żelazo jest podstawowym składnikiem hemoglobiny – związku we krwi odpowiedzialnego za wiązanie cząsteczek wdychanego tlenu i rozprowadzanie go po całym organizmie. Do objawów niedokrwistości z niedoboru żelaza zalicza się: zmęczenie i osłabienie, nieregularne bicie serca (palpitacje), odczucie duszności, pogorszenie stanu skóry, paznokci i włosów, owrzodzenia (zajady) w kącikach ust. Czasami dochodzi do zmiany odczuwania smaku, pojawiają się też bóle głowy, szumy uszne.
Zapotrzebowanie dorosłych osób na żelazo wynosi odpowiednio 8 mg dla mężczyzn i 18 mg dla kobiet dziennie, a dla kobiet w ciąży 27 mg. Według badań WHO niedobór tego pierwiastka dotyczy aż 5% populacji, w tym 1/5kobiet miesiączkujących oraz nawet ponad 30% dzieci w krajach rozwiniętych.

DIAGNOSTYKA:

Diagnostyka niedokrwistości polega na zbadaniu krwi, czyli wykonaniu podstawowego badania krwi z rozmazem (morfologii). Najważniejsze w tym badaniu są wskaźniki hemoglobiny i czerwonych krwinek.

LECZENIE I DIETA:

Anemię z niedoboru żelaza leczy się – w zależności od pogłębienia niedoborów – żelazem w suplementach (przepisanych przez lekarza) i/lub dietą bogatą w ten mikroskładnik. W większości przypadków dietę należy ustalać indywidualnie, dopasowując ją do potrzeb danej osoby, przebiegu choroby i chorób współistniejących. Okazuje się, że u większości chorych prawidłowo zbilansowana dieta, oparta o zasady racjonalnego żywienia, wystarcza, by poprawić wyniki badań oraz samopoczucie. Często bowiem zdarza się, że w naszej codziennej diecie przez długi okres nie dostarczaliśmy nawet podstawowego minimum żelaza, jakiego potrzebujemy i stąd rozwijał się jego niedobór, a następnie anemia.
Podstawowe zasady zbilansowanej diety w anemii z niedoboru żelaza to:

  • 4-5 posiłków dziennie w odstępach 2,5-4 h,
  • zadbanie o odpowiednie nawodnienie (co najmniej 1,5 l płynów dziennie, w tym wody, słabych naparów herbaty i ziół), unikać należy kawy i mocnej herbaty z uwagi na zawarte w nich związki utrudniające wchłanianie żelaza w organizmie człowieka,
  • spożywanie dużych ilości warzyw i owoców (co najmniej 5 porcji dziennie, przy czym najlepiej 3-4 porcje warzyw i 1-2 porcje owoców), przy czym szczególnie bogate w żelazo w tej grupie produktów są warzywa zielonoliściaste: szpinak, jarmuż, rukola, szczaw, a także boćwina, pietruszka (również korzeń) oraz wszelkiego rodzaju kiełki. Owoce suszone to także całkiem dobre źródło żelaza pochodzenia roślinnego (zwłaszcza suszone morele, daktyle i figi),
  • spożywanie pełnoziarnistych produktów zbożowych, w tym pieczywa typu pumpernikiel i żytniego razowego oraz kaszy gryczanej, otrębów,
  • włączenie do diety nasion roślin strączkowych jako źródła białka, błonnika i węglowodanów, ale i samego żelaza, takich jak np. bób, groszek zielony, soczewica,
  • wybieranie chudych i nieprzetworzonych mięs oraz najlepiej półtłustych produktów mlecznych z uwzględnieniem w diecie fermentowanych przetworów mlecznych (jogurt, kefir, maślanka), przy czym warto pamiętać, że najwięcej żelaza zawiera mięso czerwone, dlatego warto zwiększyć częstotliwość spożycia chudej wołowiny, także w formie tatara oraz schabu czy polędwicy wieprzowej. Bogate w żelazo są też podroby – wątroba każdego rodzaju,
  • spożywanie żółtek jaj,
  • wybieranie tłuszczów pochodzenia roślinnego,
  • włączenie do diety tłustych ryb morskich (łosoś, śledź, węgorz, makrela, sardynki), przy czym szczególnie bogate w żelazo są sardynki (także te w puszce – w oleju, pomidorach, sosie własnym – ale należy szukać tych z jak najkrótszym składem!),
  • rezygnacja ze słodyczy i innych wysoko przetworzonych produktów. Dozwolone jest zjedzenie kilku kostek czekolady gorzkiej tygodniowo, gdyż w jednej jej kostce znajduje się aż około 0,8 mg żelaza.

ENERGIA I PROPORCJE MAKROSKŁADNIKÓW:

Kaloryczność diety powinna być dostosowana indywidualnie do osoby chorej; jej masy ciała, wzrostu, wieku, aktywności fizycznej, stanu zdrowia i celu terapeutycznego.

WITAMINY I SKŁADNIKI MINERALNE:

Istnieje kilka kluczowych w anemii składników, które nie wpływają na przebieg choroby w sposób bezpośredni, ale które przyczyniają się do zwiększenia albo zmniejszenia wchłaniania żelaza w organizmie.
Wapń – nie należy przyjmować żelaza (czy to w formie suplementów, czy też w diecie) razem z produktami bogatymi w wapń (przede wszystkim produktami mlecznymi). Dzieje się tak dlatego, że cząsteczki wapnia utrudniają biodostępność żelaza w jelicie, niejako konkurując o wchłonięcie ich do krwi.
Witamina C, kwas foliowy i kwas mlekowy – te składniki diety z kolei pomagają we wchłanianiu żelaza, tworząc odpowiednie ku temu środowisko w jelicie. Ich źródłami są warzywa i owoce, szczególnie zielonoliściaste, cytrusowe, a także papryka, natka pietruszki, dzika róża. Z kolei kwas mlekowy przede wszystkim zawarty jest w kiszonkach, np. ogórkach czy kapuście kiszonych.

INNE:

Błonnik, fityniany i niektóre polifenole to pozostałe składniki diety, które mogą utrudniać wykorzystanie żelaza w organizmie. Wiążą one cząsteczki żelaza, przez co nie może być ono w pełni wchłonięte. Niestety jest też tak, że produkty roślinne najbogatsze w żelazo to również te zawierające wymieniony wyżej składniki. Głównymi źródłami tych składników są:
Błonnik i fityniany – otręby, gruboziarniste kasze, pieczywo razowe, strączki;
Polifenole (taniny) – kawa i herbata (lepiej więc spożywać te napoje nie w czasie posiłku czy bezpośrednio po nim, lecz w przerwie między posiłkami);
Dlatego też przede wszystkim poleca się spożywanie większych ilości mięsa – wołowiny, cielęciny, ciemnego drobiu (kaczka, gęś), wieprzowiny, aniżeli tylko roślinnych źródeł żelaza – w nich znajduje się tzw. żelazo hemowe, które jest kilkakrotnie lepiej przyswajalne od niehemowego – znajdującego się w produktach pochodzenia roślinnego.