Niedoczynność tarczycy - Dieta - Wiesz Co Jesz!

Niedoczynność tarczycy

O CHOROBIE/DIECIE:

Niedoczynność tarczycy charakteryzuje wiąże się z niedoborem albo niewłaściwym działaniem hormonów produkowanych przez gruczoł tarczowy. Może rozwinąć się wskutek niedoboru jodu w diecie, infekcji wirusowych, niedoczynność może też być wrodzona albo być wynikiem choroby Hashimoto – autoimmunologicznego zapalenia tarczycy. Objawy niedoczynności to głównie wypadanie włosów, przyrost masy ciała, zaparcia, depresja, senność i zmęczenie, a także wole tarczycowe.

DIAGNOSTYKA:

Aby zdiagnozować chorobę, należy wykonać podstawowe badania krwi i oznaczenie hormonów TSH, FT3 i FT4. Dalsze badania to te dotyczące poziomu przeciwciał przeciwtarczycowych: anty–TPO oraz anty– TG. Kluczowe jest także wykonanie USG tarczycy, które wykaże ewentualne zmiany wywołane przez stan chorobowy.

LECZENIE I DIETA:

Leczenie tej choroby polega przede wszystkim na podawaniu hormonów tarczycy, ale bardzo istotne jest także unikanie stresu, odstawienie używek, aktywność fizyczna i dietoterapia. Należy przy tym podkreślić, że nie istnieje jedna uniwersalna dieta dla wszystkich cierpiących na niedoczynność tarczycy. W większości przypadków dietę należy ustalać indywidualnie, dopasowując ją do potrzeb danej osoby, przebiegu choroby i chorób współistniejących. Okazuje się, że u większości chorych prawidłowo zbilansowana dieta, oparta o zasady racjonalnego żywienia, wystarcza, by poprawić wyniki badań oraz samopoczucie.
Podstawowe zasady zbilansowanej diety to:

  • 4-5 posiłków dziennie w odstępach 2,5-4 h,
  • zadbanie o odpowiednie nawodnienie (co najmniej 1,5 l płynów dziennie, w tym wody, słabych naparów herbaty i ziół),
  • spożywanie dużych ilości warzyw i owoców (co najmniej 5 porcji dziennie, przy czym najlepiej 3-4 porcje warzyw i 1-2 porcje owoców),
  • spożywanie pełnoziarnistych produktów zbożowych,
  • wybieranie chudych i nieprzetworzonych mięs oraz najlepiej półtłustych produktów mlecznych,
  • wybieranie tłuszczów pochodzenia roślinnego,
  • rezygnacja ze słodyczy i innych wysoko przetworzonych produktów.

ENERGIA I PROPORCJE MAKROSKŁADNIKÓW:

Kaloryczność diety powinna być dostosowana indywidualnie do osoby chorej; jej masy ciała, wzrostu, wieku, aktywności fizycznej, stanu zdrowia i celu terapeutycznego. Tarczyca to narząd ściśle związany z tempem przemiany materii, dlatego w przypadku jej niedoczynności istnieje większe ryzyko wystąpienia nadwagi czy otyłości. W przypadku pacjentów z nadwagą lub otyłością podstawowym założeniem diety jest więc zmniejszenie kaloryczności o średnio 500 kcal w stosunku do całkowitego zapotrzebowania energetycznego.
Rozkład makroskładników w diecie przy niedoczynności tarczycy może zatem wyglądać następująco: białko – 12-20% energii, tłuszcze – 25-30% energii, węglowodany – 45-55% energii.
Białko w diecie chorych na niedoczynność tarczycy jest niezbędne m.in. do syntezy hormonów tarczycy. Zalecane są zarówno białka pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego, najlepiej w stosunku 1:1.
Ilość i jakość tłuszczu w diecie może przekładać się na pracę tarczycy. Nie zaleca się zatem diet ubogich w tłuszcz, natomiast makroskładnik ten powinien pochodzić z dobrej jakości źródeł. Warto ograniczać kwasy tłuszczowe nasycone (których źródłem są produkty pochodzenia zwierzęcego – mięso, smalec, przetworzone produkty mięsne). Jednocześnie należy zadbać o zwiększenie udziału wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (z rodziny omega), które znajdują się w produktach roślinnych – olejach, awokado, orzechach, pestkach, nasionach, a także w tłustych rybach.
W przypadku węglowodanów warto ograniczyć te łatwo przyswajalne, czyli cukry proste (słodycze, soki, napoje, wypieki, białe pieczywo, przetworzone produkty zbożowe), a w zamian spożywać produkty charakteryzujące się niskim indeksem glikemicznym (pełnoziarniste produkty zbożowe). Podaż błonnika powinna wynosić co najmniej 25 g dziennie do nawet 40 g.

WITAMINY I SKŁADNIKI MINERALNE:

  • jod – jego niedobór może zaburzać syntezę hormonów tarczycy, gdyż jod jest ich składnikiem. Głównymi źródłami jodu są ryby, produkty mleczne, skorupiaki i glony (wodorosty). Średnie zapotrzebowanie na jod dla osób dorosłych wynosi 95 µg na dobę. Więcej potrzebują kobiety w ciąży, tj. 160 µg/d i karmiące – 210 µg/d. Przyswajanie jodu mogą natomiast zaburzać pewne produkty spożywcze, w tym warzywa kapustne, soja, gorczyca i orzeszki ziemne, dlatego warto ograniczać ich spożycie w posiłkach zawierających źródła jodu.
  • selen – jest naturalnym antyoksydantem, a więc przeciwdziała niszczeniu komórek tarczycy wywoływanemu przez wolne rodniki. Dzienne zapotrzebowanie na selen w organizmie człowieka to 55 µg dla mężczyzn i 55 µg dla kobiet. U kobiet w
  • ciąży i w czasie karmienia zapotrzebowanie na selen wynosi więcej, bo 70 µg. Źródła selenu, a więc produkty warte uwzględnienia w diecie przy niedoczynności tarczycy to głównie: orzechy brazylijskie, skorupiaki, ryby, krewetki, jaja, sardynki i produkty mleczne (ale tu uwaga na laktozę, o czym poniżej – warto wybierać produkty mleczne oznaczone na opakowaniu jako niezawierające laktozy).
  • żelazo – jego niedobór wiąże się z obniżeniem produkcji hormonów tarczycy, a także TSH – hormonu, który wytwarzany jest przez przysadkę mózgową i ma na celu aktywowanie pracy tarczycy. Główne źródła żelaza to: czerwone mięso, otręby, żółtka jaj, siemię lniane, mak, pestki dyni, warzywa zielonoliściaste.
  • witamina D – jej niedobory występują powszechnie u osób z niedoczynnością tarczycy. Niestety w diecie witaminy D jest bardzo niewiele, dlatego w Polsce obowiązuje oficjalna rekomendacja, by suplementować witaminę D (na poziomie 2000 j.m./dobę).

INNE:

U chorych na niedoczynność tarczycy należy też uważać na obecne w żywności związki zwane goitrogenami. Są to substancje antyodżywcze, które hamują wchłanianie składników z pożywienia i mogą na przykład zaburzać wchłanianie jodu. Do produktów bogatych w goitrogeny należą warzywa kapustne, soja i jej przetwory, gorczyca, orzeszki ziemne, szpinak czy jarmuż.
U pacjentów z niedoczynnością tarczycy (szczególnie, gdy wiąże się ona z chorobą Hashimoto) zasadne może się okazać ograniczenie produktów z laktozą, czyli cukrem mlecznym. Badania wskazują, że eliminacja laktozy może poprawiać wyniki TSH, czyli stężenie hormonu tyreotropowego (wpływającego na funkcjonowanie tarczycy). Produkty mleczne są jednak źródłem jodu, więc nie należy eliminować ich bez powodu (czyli gdy nie mamy do czynienia z nietolerancją laktozy).
W grupie chorych na chorobę Hashimoto częściej występuje też celiakia – alergia na gluten, jedno z białek zbóż. Warto więc w przypadku potwierdzenia choroby Hashimoto wykonać badania na celiakię, czyli przede wszystkim badanie dwóch z trzech dostępnych przeciwciał (z krwi): przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG), przeciwko deaminowanemu peptydowi gliadyny (DGP), przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA). Drugim etapem badań diagnostycznych w kierunku celiakii jest pobranie wycinka jelita (biopsja). Dopiero potwierdzenie celiakii jest powodem do wprowadzenia diety bezglutenowej, w przeciwnym razie wprowadzanie tego rodzaju diety nie jest konieczne, a może dodatkowo prowadzić do niedoborów.
Uwaga – jeśli przyjmujemy leki na tarczycę (hormony tarczycy, L-tyroksynę), to po przyjęciu leku na czczo należy odczekać 30 minut do posiłku, by lek został prawidłowo wchłonięty.